Category Archives: უფროსი ძმა.

უწიგნურები და წიგნიერები

რაღაცნაირად სიმბოლურია დღევანდელი ჩემი პოსტი, ზუსტად ერთი წლის წინ იმედმა მთელი საქართველო შოკში ჩააგდო, გაითამაშა რა საქართველოს ოკუპაციის სავარაუდო სცენარი: მცხეთასთან მიმდინარე საბრძოლო მოქმედებები, აჯანყებული და მტრის მხარეს გადასული ქართული არმია, გმირი პრეზიდენტი და თვით ყველაზე მასშტაბურ ფანტაზიებშიც კი სამ დღეში დაპყრობილი საქართველო(როგორც ჩანს ჩვენი ხელისუფლება ყველაზე თამამ ოცნებებშიც კი 3 დღეზე მეტს ვერ უქაჩავს “ჟანგმოდებულ” რუსეთს)  ყველაფერი იდეალურად იყო გაწერილი, მაგრამ  ხანდახან ისეც ხდება რომ იდეალურად დაგეგმილი იდიოტიზმი მიუხედავად დიდებული ფასადისა მაინც იდიოტიზმია და საზოგადეობა მას ადგილს მიუჩენს ხოლმე.

მოდელირებული ქრონიკიდან  ერთი წლის თავზე იმედმა გააკეთა სიუჯეტი რომელშიც ეს ტელევიზია  ახალგაზრდებს განათლებას და ერუდიციას  გვიწუნებს, თითქოს არ ვიცით ვინ არის პეტრე მელიქიშვილი მაგრამ ვიცით ბიჭოლა(ნუ ბუნებრივია ის ფაქტი ბიჭოლას გაპიარებაში მთავარი დამნაშავე  იმედი რომ არის   ეს არ ითვლება) , ასევე არ ვიცით ისიც რომ თურმე საქართველოსა და ვიეტნამს 1956 წელს არ უომიათ. მოკლედ კიდევ ერთხელ გავიგეთ ის რაც ისედაც ვიცით, ქვეყანა მაგარი ბანძია და ხალხი მით უარესი(აბა ახალგაზრდობა, ყველაზე პროგრესული ნაწილი, რომ ასეთია, უფროსი თაობა რა იქნება) ამ დროს არსებობს რაღაც იდუმალი ძალა რომელიც ამ ყველაფერს შეცვლის.

რომაული ტრადიცის თანახმად როდესაც ვინმე კვდებოდა, გამოძიება(ძალიან ხმამაღლა ჟღერს სიტყვა გამოძიება ანტიკურ სამყაროსთან მიმართებაში მაგრამ დაე იყოს) პირველ რიგში იწყებოდა კითხვით ვის აწყობდა ეს მკვლელობა, სწორედ ამ მეთოდით  ვიხელმძღვანელოთ ჩვენც.

საინტერესო ის არის რომ ეს სიუჟეტი თავისებურად ყველას აწყობდა, პირველ რიგში რათქმაუნდა ე,წ ეროვნულ ოპოზიციას, ნუ ეს ასეთი ხალხია რომლებიც ყველაფერში ეროვნულს რომ ეძებს და ნებისმიერ  პრობლემას ეროვნულის არ არსებობაში ხედავს, აი ახლაც როგორც ირკვევა პრობლემა იმაში მდგომარეობას რომ,  ჩვენ ქართველებმა  ეროვნულ ძირს გადავუხვიეთ და მორალურად გახრწნილი დასავლეთის გავლენაზე გადავერთეთ, საუბარი არ სჭირდება იმას რომ  გამოსავალი მხოლოდ  ჩვენს ფესვებთან  დაბრუნებაა. აწყობდა  ხელისუფლებასაც , ამ სიუჟეტმა თვალნათლივ აჩვენა რომ ერთადერთი ძალა რომელიც ამ უვიცობის ტოტალურ ჭაობში შეურყვნელი დარჩა და კვლავ  პროგრესულია სწორედ ჩვენი ხელისუფლებაა  და რომ არა მათი ტიტანური ბრძოლა, ძალაუფლებას ხელში სწორედ ბიჭოლას და ანრი ჯოხაძის ფანები  აიღებენ  ხელში და მყისვე დაბრუნდება ის რუხი და შავი ფერები რომლებიც სააკაშვილის მოსვლამდე არსებობდა საქართველოში. ალბათ არ გაგიკვირდებათ რომ გითხართ ეს  ეს ჩვენს  ე.წ ლიბერალურ წრეებსაც აწყობდათ, კიდევ ერთი თემა რომელიც “აღშფოთების” საფუძველს იძლევა, ზოგი ჟურნალისტების ეთიკურ პრინციპებზე აღშფოთდა, ნაწილი ბოლომდე არ მიყვანილ განათლების რეფორმაზე, ზოგიც კიდევ იმაზე თუ როგორ არ იცის ხალხმა რომ კონსტანტინე გამსახურდია პირველი პრეზიდენტი კი არა,  პირველი პრეზიდენტის მკვლელობის მიზების დამდგენი კომისიის თავჯდომარეა.

არადა საქმე უბრალოდ ცოტა უფრო რთულად არის, სწორედ “იმედია” ერთ-ერთი დამნაშავე იმ სიტუაციაში რომელიც დღეს არსებობს, გადახედეთ იმედის, ერორის თუ სხვა არხების სატელევიზიო ცხრილს და იქ არსებული გადაცემებიდან თუნდაც 0,5 პროცენტი თუ  მაინც არის რაიმე ღირებულების მქონე საჯაროდ ბოდიშს მოვიხდი, თანაც “იმედის” ლოგიკაც მარტივია, ხალხი ითხოვს ასეთ გადაცემებს და აბა ბაზრის წინააღმდეგ ხომ არ წავა, ბაზრის კანონების შეურაწყოფას კი კჰულტუ არავის პატიობს და იმედი ვინ ჩემი გამონაკლისია.

სწორედ ეს დილემა არის ხოლმე ქართული ტელევიზიის დღევანდელი პრობლემა, თითქოს რეიტინგის შენარჩუნების  გამო უშვებენ გადაცემაში იუმორის სერიულ მკვლელ გივი სიხარულიძეს, ათასჯერ  გაშვებულ 2002 წლის ზამთრის სერიის იუმორინას საუკეთესო “ხუმრობების” კრებულს, ვერელი “ინტელიგენტების” პაემნებს საკუთარ უბანში,  ნანუკას შოუს და ასე შემდგომ, მაგრამ როდესაც ხელისუფლება გენიალურ იდეა წარმოაგდენ  ფილმების სუბტიტრებით ჩვენების შესახებ,  ინიციატივას სამარისებული სიჩუმით ხვდება და სულ ცალ აივანზე კიდია დაეცემა თუ არა ამ ინიციატივის შემდგომ მისი რეიტინგები,  ბიზნესის რაციონალური არჩევანი მხოლოდ გივი სიხარულიძეზე ვრცელდება.

ბაზარი ნამდვილად არის ინსტრუმენტი რომელიც იძლევა საშუალებას სწორედ გაიზომოს თუ რაზე არის მოთხოვნილება საზოგადოებაში, მაგრამ გულუბრყვილოა ის ვისაც სჯერა რომ ამ მოთხოვნების კონტროლი, ფორმირება და ასე შემდგომ  შეუძლებელია, ფაქტია ტელევიზიამ შექმნა გივი სიხარულიძე და მასზე მოთხოვნილებაც, მითი თითქოსდა ერი  მოითხოვს ეს ზეკაცი ყოველდღე  იხილოს ცისფერ ეკრანებზე სხვა არაფერია თუ არა უბრალოდ საკუთარი უუნარობის გადაფარვა, რომელიც გვამცნობს რეალობას, ქართულ ტელევიზიონშიკებს უბრალოდ არ შეუძლიათ რაიმე ფასეულის შექმნა, ამიტომაც იმიზეზებენ რაღაც ბანალურობებს.

საქართველოში და არამარტო საქართველოში, ტელევიზია რაღაც აბსტრაქტული ცოდნის და ყოვლისმომცველი ინფორმატიულობის სინონიმია , როდესაც ჟურნალისტი მიკროფონით ხელში ეკითხება ადამიანს ნებისმიერ რამეს, რესპოდენტს უბრალოდ არ წარმოუდგენია რომ შეიძლება ჟურნალისტმა, ამ ზე-ადამიანმა  წინასწარი განზრახვით შეეკითხოს სისულელე, მაგალითად საქართველო-ვიეტნამის ომი, ამიტომაც რესპოდენტმა რომც იცოდეს ასეთი ომის არ არსებობის შესახებ მაინც ეცდება ჟურნალისტთან რაიმე უპასუხოს. ამ სიუჟეტმა კიდევ ერთხელ ამაში დაგვარწმუნა ამაში, ისევე როგორც იმ სამწუხარო ფაქტშიც რომ ერუდიციის მხრივ ნამდვილად არის პრობლემები მაგრამ ნამდვილად მეეჭვება იმ ფაქტში რომ იმ თაობას რომელსაც აქვს პრობლემები ჩემი თაობის წიგნიერებაზე თავად მას ჰქონდეს შესაბამისი კვალიფიკაცია ჩემს შესაფასებლად.

ერთადერთი საშუალება ამ მოვლენას ვებრძოლოთ ეს არის ტელევიზორისთვის რაღაც საკრალური ფუნქციის მოშორებაა, მაგრამ ეს სათქმელად არის ადვილი თორემ პრაქტიკულად ჯერჯერობით შეუძლებელია, მაგრამ მე იმედს ვიტოვებ რომ ინტერნეტი უახლოეს 10-15 წლებში მთლიანად შეძლებს ტელევიზორის მავნე ზეგავლენის განეიტრალებას.

ისე ერთიც არის რაც დრო გავა , სისტემას რომელიც დღეს ყალიბდება სრულიად არაფერში სჭირდება ერუდიტები, მას რეალურად არც  განათლებულები სჭირდება, მას სჭირდება ხალხი რომლებმაც იციან თუ როგორ მოაჩვენონ თავი განათლებულელად იმისთვის რათა იმუშაონ სახელმწიფო სექტორში, ხოლო ისეთ ეკონომიკას რომელსაც ჩვენ ვაშენებთ საერთოდ არ სჭირდება არანაირი ერუდიცია, ამისთვის საკმარისი იქნება 3-6 თვიანი კურსები რაიმე სპეციალობის დასაუფლებლად.

"2011"

სასტიკად არ მიყვარს ჯორჯ ორუელი, ძალიან დიდი ხანია თანაც, არ მიყვარდა მაშინაც როდესაც უბრალოდ კითხვის მოყვარული თინეიჯერი ვიყავი, არც მაშინ როდესაც ძლიერ საბჭოეთს ვეტრფოდი და არც ახლა როდესაც პოსტ-მარქსისტულ პოზიციებზე ვდგევარ, იხვეწება ჩემი ცოდნაც და პოლიტიკური გემოვნებაც მაგრამ ერთი რჩება უცვლელი, ორუელი არ მიყვარს და ვერაფრით შევიყვარე.

არ ვიცი რატომ, შეიძლება იმიტომ რომ ტროცკისტი ორუელის წყალობით ყველა შეწუხებული  უფროსი ძმის აჩრდილით მაშინებს და მეუბნება რომ “ეს არის სოციალიზმი”, “ეს არის თქვენი კომუნიზმი”, მხოლოდ ფარისეველობა და ტოტალური კონტროლი, ან იმიტომ რომ , ვისაც არ ეზარება ნებისმიერ პოლიტიკურ ლიდერში უფროს ძმას ხედავს??? ან შეიძლება უბრალოდ გემოვნება მაქვს ცუდი???

მგონი ახლახანს მივხდი მიზეზს, არც გემოვნებაა დამნაშავე , არც შეწუხებული ლიტერატორები და არც  კონსპირასი თეორიის თაყვანისცემლები, უბრალოდ ორუელი მწარედ შეცდა,  არავითარი უფროსი ძმა  როგორიც მას წარმოედგინა დღეს არ არსებობს და უბრალოდ შეუძლებელია არსებობდეს.

1984  გადაიქცა გამამართლებელ საბუთად ადამიანებისთვის რომ არაფერი შეცვალონ და საკუთარი უმოქმებოდა გაამართლონ ,  ნებისმიერი ფარისეველი “ლიბერალი” გმობს კორუფციას, უსამართლობას, სოციალურ პოლარიზაციას მაგრამ უფროსი ძმის შიშით უარს ამბობს მოქმედებაზე. არსებული სისტემა ცუდია მაგრამ სხვა უარესია. მიუხედავას იმისა არსებულა თუ არა ის ისეთად როგორიც დასახეს.

 როდესაც წარმოვიდგენ ანტი-უტოპიას ყველას წარმოუდგება სისტემა რომელიც კრძალავს წიგნებს, ყველას და ყველაფერს აკონტროლებს, მაგრამ რა საჭიროა რაიმეს აკრძალვა როდესაც საკმარისია უბრალოდ ნებისმიერი მოვლენის კომერციალიზაცია მოახდინო, ან მარგინალიზაცია რომ მოკლავ მასში ყველანაირ პოტენციალს ცვლილების.  საკმარისია ნებისმიერი პოპულარული ინტელექტუალი/რადიკალი იქცეს  მოდურად რომ კვდება  მასში არსებულ ყველანაირი სურვილს ცვლილებების, ბაზარი უბრალოდ მოკლავს  მასში ყველაფერს რომელიც ოდნავ მაინც ცვლის რეალობას,  რა საჭიროა რაიმე წიგნების  აკრძალვები  როდესაც იმდენად დიდია არჩევანი სხვადასხვა წიგნებს შორის რომ მათ შორის ნორმალურის არჩევა გაცილებით უფრო დიდი გამოწვევა ვიდრე აბსტრაქტულ  სისტემასთან ბრძოლა.

ორუელის უფროსი ძმა, კონკრეტული ისტორიული მონაკვეთის შვილია და ნებისმიერ დამატებით დაყენებულ სათვალთვალო კამერაში მისი ძებნა მინიმუმ არარელევანტურია და მაქსიმუმ არაფრის მომტანი.  თანაც ეს ყველაფერი სტალინური სისტემის განვითარების მაგალითი უფრო შეიძლება იყოს ვიდრე კაპიტალისტური სისტემის.

დღევანდელ სამყაროს და საქართველოს სულ სხვა ანტი-უტოპიები სჭირდება არა ორუელის 1984 ან ცხოველთა ფერმა არამედ გაცილებით უფრო რელევანტური, შეიძლება ოდო ჰაკსლი რომელიც მაინც დასავლური კაპიტალიზმის  განვითარების ანალიზია მაგრამ ესეც მეეჭვება. როგორც ჩანს თანამედროვე სისტემას გასხვავებული, დროის ადეკვატური ანტი-რეალობები სჭირდება.

პ.ს ვერაფრით მოვიფიქრე სათაური და ამიტომაც ამისთვის ორუელი მოვიშველიე, 2011 წელში ბოლო ორი წელი შევცვალე და ის დავწერე სათაურად, ვინც არ იცის სწორედ ასე დაარქვა ავტორმა 1984 წელს სათაური.